طاها افشین: پوریا شیوافرد که دانش آموخته موسیقی است و تجربه تدریس را دارد، همچنان به اصل موسیقی سنتی و گروه نوازی فرم کلاسیک ایرانی وفادار مانده است و اگر چه آلبوم قابل تاملی را در سال ۹۲ منتشر کرده، اما آلبوم ˝خیام و مینیمال˝ تا به امروز مهجور مانده است.
موسیقی خاص همیشه مخاطب محدودی دارد و از این واقعیت ناگزیر است. جریان موسیقی سنتی کشور ما هم از این قاعده مستثنی نیست و اگر هنرمندی بخواهد در فضای موسیقی سنتی کار کند باید قید فروش بالا و شهرت (البته به شکل همه گیر آن) را بزند. این پدیده نه در ایران که کمابیش در دیگر کشورها هم به همین شکل است و جز تعداد اندکی از هنرمندان واقعی، مابقی آنها برای عموم مردم شناخته شده نیستند.
پوریا شیوافرد که دانش آموخته موسیقی است و تجربه تدریس را دارد، همچنان به اصل موسیقی سنتی و گروه نوازی فرم کلاسیک ایرانی وفادار مانده است و اگر چه آلبوم قابل تاملی را در سال ۹۲ منتشر کرده اما به همان دلایلی که شمرده شد، آلبوم “خیام و مینیمال” تا به امروز مهجور مانده است. به همین جهت خودم این اثر را انتخاب کردم و به تحلیل و نقد آن میپردازم تا شاید مخاطبان موسیقی سنتی بتوانند از این آلبوم استفاده کنند.
“خیام و مینیمال” شیوافرد اگر چه که در دسته بندی موسیقی سنتی قرار میگیرد اما نوآوریهای خودش را هم دارد. شکل کلی آلبوم با فرم مرسوم آلبومهای موسیقی سنتی که تشکیل شده از پیش درآمد و آواز و تصنیف و غیره، کمی فاصله دارد.
آلبوم از سه قطعه بلند و به هم پیوسته تشکیل شده و خواننده زودتر از هر ساز دیگری وارد فضای موسیقایی میشود. پوریا شیوافرد اشعار خیام را دستمایه کار خود قرار داده و آنها را با فضای نوا در آمیخته اما بزرگترین مزیت این آلبوم در ارکستر پدیدار میشود. تنظیم عالی و صدا دهی بینقص گروه نوازندگان تمام توجه مخاطب را به سمت خود جلب میکند.
در بروشور آلبوم توضیح داده شده که این آلبوم به صورت آنسامبل یا گروهی ضبط شده و کسانی که با موسیقی و به خصوص با موسیقی سنتی آشنا هستند به خوبی میدانند که ضبط گروهی آن هم با این کیفیت بسیار کار مشکلی است؛ سازهای ایرانی به راحتی کوکشان تغییر میکند و ضبط گروهی آنها وسواس زیادی میخواهد؛ نوازندگان گروه باید آنقدر در کنار هم ساز بزنند و هماهنگ باشند تا بتوانند به این کیفیت برسند.
آلبوم در نوا شروع میشود و پس از آن گردشی به بیات اصفهان دارد، به دشتی میرود و پس از آن به افشاری مدلاسیون میکند اما از آنجا که آهنگسازی این آلبوم با هوشمندی خاصی به شکل قرینه انجام شده، بعد از افشاری مجددا به دشتی، اصفهان و در نهایت در نوا و با همان دو بیتی ابتدایی خیام به پایان میرسد این قرینه گی یک بُعد ریاضی به آلبوم داده که القاگر خیام است و همین هوشمندی هاست که این آلبوم را خاص کرده است.
در “خیام و مینیمال” شاهد ریتمهای ترکیبی و پیچیدهای هستیم که از همان ابتدای آلبوم کاملا متوجه آن میشویم. ریتمهایی که شمارش آن هم کار آسانی نیست اما گروه با نهایت ظرافت و قدرت آن را اجرا میکند. سکوتهای به جا، کم و زیاد شدن صداها همه و همه به جا و درست استفاده شده است.
با اینکه نوازندگان به هیچ وجه از محدوده گوشههای ردیف موسیقی ایرانی خارج نمیشوند اما شاهد جملههای نو و زیبا هستیم و انسجام گروه آنقدر خوب است که یکبار دیگر به این واقعیت پی میبریم که سازهای ایرانی برای تشکیل یک ارکستر کامل نیاز به پیوند با سازهای موسیقی غربی ندارند اگر چه من به شخصه موافق تلفیق هستم اما این آلبوم نشان میدهد که سازهای ایرانی به لحاظ صدا دهی کامل هستند. استفاده از ساز ابداعی “مُراژ” ایده جالبی است که البته آهنگساز با سخاوت تمام توانسته این ساز را معرفی کند، سازی که میتواند همانند گیتار بیس عمل کند و حجم صدای ارکستر را بالا ببرد.
حسین علیشاپور که حالا جزو خوانندگان مطرح موسیقی سنتی است برای خوانندن این آلبوم و ریتمهای منحصر به فرد آن کار بسیار سختی را در پیش داشته که آن را با شایسته گی انجام داده، اما شاید استفاده از یک صدای براق و تیز به جای صدای نرم و مخملی علیشاپور انتخاب مناسب تری برای این آلبوم بود و اشعار خیام بود که البته با توجه به ضرباهنگ و مرکب خوانی اتفاق افتاده در این آلبوم، آهنگساز گزینههای محدودی داشته که به طور حتم علیشاپور به دلیل تسلطش بر ردیف موسیقی، بهترین انتخاب بوده است.
آلبوم “خیام و مینیمال” را نه تنها به موزیک بازان سنتی که به همه طرفداران موسیقی و البته خیام پیشنهاد میکنم و امیدوارم بازار هنر موسیقی به سمتی برود که بیش از امروز شاهد آلبومهایی از این دست باشیم.
آلبوم خیام و مینیمال
آهنگساز: پوریا شیوافرد
خواننده: حسین علیشاپور
نوازندگان: سهیل صادقی – صدف امینی – آفرین نظری – علیرضا دریایی – یاسمین شاه حسینی
مسیح تحویلداری – نازنین غنیزاده
تهیه کننده: موسسه فرهنگی هنری راوی آذر کیمیا
تولید و انتشار: سال 1392
