معمولا اخبار خوشی از وضعیت نوازندگان و اساتید موسیقی نواحی ایران به گوش نمیرسد. بیشتر آن در فقر به سر میبرند و حال و روز خوشی ندارند. برخی در حالی مردهاند که شگفتیهای نوازندگیشان را هم با خود به زیر خاک بردهاند. با اینحال خبر برگزاری بزرگداشتی دیگر برای شیرمحمد اسپندار حکایت دیگری دارد. محمدرضا درویشی، پژوهشگر موسیقی نواحی میگوید که ایکاش هزینه این بزرگداشتّها صرف معاش دیگر اساتید موسیقی نواحی ایران میشد.
برای هر بزرگداشتی تحقیقاتی لازم است و باید اتفاقاتی قبل از آن بیفتد تا هزینههای هنگفت معنا پیدا کند. گفته میشود امروزه استادان موسیقی نواحی ایران به دلیل مشکلات معیشتی و نبود حداقل امکانات زندگی، یکی پس از دیگری پرپر میشوند؛ و در این میان برای بزرگداشتهای متعدد با هزنیههای هنگفت که به نظر تنها جنبه تبلیغاتی دارند، دلیل موجه و قانع کنندهای وجود ندارد.
«محمدرضا دوریشی»، آهنگساز و پژوهشگر موسیقی نواحی ایران، صاحب کتاب دایرهالمعارف سازهای ایرانی درباره بزرگداشتی که قرار است 18 مردادماه سال جاری به همت شهرداری تهران و شهرداری شهرستان ایرانشهر در تالار وحدت برگزار شود، میگوید: «هر بزرگداشتی دلیلی میخواهد و من نمیدانم دلیل این بزرگداشت چیست؟ تا به حال چندین بزرگداشت برای آقای شیرمحمد اسپندار برگزار شده است.»
نویسنده کتاب دایرهالمعارف سازهای ایرانی میافزاید:« کسانی دیگر از استادان موسیقی نواحی ایران هستند که دارند جان میدهند، برای هر بزرگداشتی تحقیقاتی لازم است و باید اتفاقاتی بیفتد! تا بزرگداشت معنا پیدا کند. حالا و در این شرایط به چه دلیل این بزرگداشت میخواهد برگزار شود؟! صرف اینکه یک هزینهای صرف اینکار بشود از نظر من کفایت نمیکند.»
درویشی تاکید میکند: «برای برگزاری این بزرگداشت دلیل موجه و قانع کنندهای وجود ندارد.»
آهنگساز موسیقی رمان کلیدر میافزاید: «موسیقی نواحی ایران وضعیت خوبی ندارد، استادان این سبک از موسیقی یکی پس از دیگری از دنیا میروند بدون اینکه نهادهایی که خود را متولی موسیقی محلی میدانند کمترین توجهی به این امر مهم داشته باشند.»
وی معتقد است: «هزینههای هنگفتی صرف این بزرگداشت ها می شود و این در حالی است که استادان موسیقی نواحی ایران در حال حاضر در گرسنگی مطلق به سر می برند. به نظرم مناسب تر است این هزینه ها صرف زندگی استادان موسیقی همه نقاط ایران شود تا یک برنامه تشریفاتی!»
محمدرضا درویشی؛
هزینهها صرف زندگی استادان موسیقی همه نقاط ایران شود تا یک برنامه تشریفاتی!
هزینههای هنگفت و تشریفاتی صرف سیرکردن شکم استادان گرسنه شود!
درویشی در پاسخ به این سوال که آیا از مشاورههای وی برای برگزاری این بزرگداشت استفاده شده است با اشاره مجدد به وضعیت زندگی و معیشت هنرمندان موسیقی نواحی ایران به CHN میگوید: «من با برگزاری بزرگداشت مشکلی ندارم، این خیلی خوب است که در این رابطه قدمی برداشته میشود. اما چندین نکته وجود دارد که باید به آن توجه شود. نخست، برای سایر باقیماندههای موسیقی نواحی ایران هم باید چنین مجالسی برگزار شود.»
وی در بیان نکات دیگری که برگزارکنندگان چنین برنامههایی باید مدنظر قرار دهند میافزاید: «معتقدم با برگزاری بزرگداشت مشکلی از موسیقی نواحی ایران حل نمیشود. همچنین هزینههای هنگفتی که صرف مراسم تشریفاتی میشود اگر صرف سیرکردن شکم استادان گرسنه موسیقی نواحی ایران شود، بازده بیشتری دارد.»
برای استادان کهنسال امروز جایگزینی وجود ندارد
پژوهشگر موسیقی نواحی ایران و استاد سابق دانشگاه هنر، در بیان پیشنهادات خود برای بهبود وضعیت موسیقی نواحی ایران و برنامههای مختلفی که توسط نهادهای مختلف و به صورت جسته و گریخته انجام میشود، میگوید: «قضیه تنها به بمپور ختم نمیشود. در حال حاضر در ایرانشهر، آقای “خداداد شکّل زهی نسب” نوازنده قیچک خودش و خانوادهاش در فقر مطلق به سر میبرند، این قضیه در چابهار، زاهدان و…. نیز به همین منوال است. شیرمحمد اسپندار چهره شناخته شدهای است و خیلی خوب است که مسوولان هم به او کمک میکنند و هم برایش بزرگداشت برگزار میکنند. اینکه شهرداری بمپور و شهرداری تهران آستین بالا زدهاند و میخواهند قدمی بردارند، گامی مثبت است اما من انتقادی کشوری دارم به وضعیت موسیقی نواحی ایران و استادانش که یکی پس از دیگری پرپر میشوند و هیچ جایگزینی برایشان وجود ندارد.»
پژوهشگر موسیقی نواحی ایران که تلاشها و تحقیقات گستردهاش به زودی باعث ثبت نام “عبدالقادر مراغهای” در میراث معنوی یونسکو به نام ایران میشود، با تاکید بر تلاشها و گامهای موثر اما ناکافی در مورد موسیقی نواحی ایران با طرح پرسشی در این رابطه میگوید: «چرا این بزرگداشتها و کمکها شامل حال دیگر نقاط ایران و دیگر استادان موسیقی نواحی ایران نمیشود؟!»
سخن فراوان است اما چه سود….
محمدرضا درویشی در ادامه می افزاید: «دلی که خون است سخن فراوان دارد! اما چه سود….»
درویشی تاکید میکند: «شاید یک روز، همهچیز در مورد موسیقی نواحی ایران نه بر وفق مراد اما بهتر از شرایط کنونی شود اما آن روز قطعا روزی است که دیگر استادی در موسیقی نواحی ایران باقی نمانده است. این استادان آفتاب لب بام هستند.»
درویشی با یادآوری افتتاحیه” نخستین بنیاد پژوهشی هنر و موسیقی قزوین” که در آن یکی از استادان موسیقی نواحی ایران از روستای میناب به برنامه دعوت شد و امروز شرایط سلامتی وی نامساعد است، میافزاید: «وی پس از اجرای برنامه دچار سکته مغزی شد و در حال حاضر شرایط خوبی ندارد. این وضعیت برای “نورمحمد درپور” نیز صادق است، در گوشه خانه افتادهاند، بدون اینکه جایگزینی برای آنها وجود داشته باشد.»
محمد رضا درویشی همچنین با یادآوری مرگ لعل بخش پیک خواننده حماسی چابهار میافزاید: «این نسل آخرین قاصدان فرهنگ ایران زمین هستند.»
وزارت فرهنگ به دلیل کمبود بودجه قادر به برگزاری جشنواره موسیقی نواحی ایران نیست
درویشی ادامه میدهد: «امروزه جشنواره موسیقی نواحی به جای اینکه توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برگزار شود توسط بخشهای خصوصی برگزار میشود. همانطور که “نخستین جشنواره موسیقی نواحی” ایران تحت عنوان “آیینهدار” سال گذشته توسط بخش خصوصی و در “خانه هنرمندان ایران” در 3 شب برگزار شد و امسال نیز در 5شب و با پرداختن به 3 استان جنوبی کشور برگزار میشود. »
وی میافزاید: «وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به دلیل کمبود بودجه قادر به برگزاری جشنواره موسیقی نواحی ایران نیست! اینها واقعیاتی هستند که وجود دارد و نمیتوان از کنار آنها به سادگی گذشت!»
